به گزارش پایگاه خبری حامی ایرانیان، در جهان پرشتاب امروز، که آمار زوالعقل و آلزایمر با سرعتی نگرانکننده رو به افزایش است، پژوهش تازهای از دانشگاه مانش (Monash University) استرالیا نوری تازه بر نقش موسیقی در سلامت مغز افکنده است. بر اساس این مطالعه گسترده که نتایج آن در نشریات علمی و وبسایتهای تخصصی از جمله SciTechDaily و Neuroscience News بازتاب یافته، گوشدادن منظم به موسیقی میتواند خطر ابتلا به زوالعقل را تا ۳۹ درصد کاهش دهد.این پژوهش، با مشارکت بیش از ۱۰ هزار و ۸۰۰ فرد بالای ۷۰ سال انجام شده و از نظر حجم نمونه و مدت زمان بررسی، یکی از جامعترین مطالعات در حوزه ارتباط موسیقی و سلامت شناختی بهشمار میآید.
نغمههایی که ذهن را زنده نگه میدارندپژوهشگران به سرپرستی «اما جافا» و «پروفسور جوآن رایان» در این تحقیق دریافتند که گوشدادن به موسیقی نهتنها لذتبخش، بلکه محرکی برای مغز است. افرادی که موسیقی بخش ثابت زندگی روزمرهشان بوده، در آزمونهای حافظه اپیزودیک ـ یعنی توانایی یادآوری رویدادهای روزمره ـ و سایر عملکردهای شناختی نمرات بالاتری کسب کردند.نتایج نشان داد که در مقایسه با افرادی که بهندرت یا هرگز به موسیقی گوش نمیدادند، کسانی که همواره به موسیقی گوش میدادند، ۳۹ درصد کمتر دچار زوالعقل و ۱۷ درصد کمتر دچار افت شناختی شدهاند.جالبتر آنکه در میان کسانی که علاوه بر شنیدن، نواختن ساز را هم در برنامه روزانه خود داشتند، خطر زوالعقل تا ۳۳ درصد و خطر ضعف عملکرد شناختی تا ۲۲ درصد کاهش یافته است. همین اعداد نشان میدهد که موسیقی، بهویژه زمانی که با مشارکت فعال همراه باشد، میتواند همانند تمرینی ذهنی عمل کند؛ تمرینی که مغز را پویا نگه میدارد، حافظه را تقویت میکند و شبکههای عصبی را درگیر میسازد.
والعقل؛ بیماری خاموش قرنزوالعقل امروز یکی از بحرانیترین چالشهای نظام سلامت جهان است. بر پایه گزارش سازمان جهانی بهداشت، بیش از ۵۵ میلیون نفر در سراسر جهان به درجاتی از زوالعقل مبتلا هستند و هر سال حدود ۱۰ میلیون مورد جدید شناسایی میشود. این بیماری بهتدریج حافظه، گفتار، تصمیمگیری و حتی شخصیت انسان را دگرگون میکند و نه تنها بیمار، بلکه خانواده و جامعه را درگیر میسازد. از آنجا که درمان قطعی برای زوالعقل وجود ندارد، تمرکز دانش پزشکی بر راههای پیشگیری و کند کردن روند تخریب مغزی قرار گرفته است.در چنین شرایطی، یافتههای تازه دانشگاه مانش امیدبخش بهنظر میرسند. پژوهشگران تأکید دارند که گوشدادن یا نواختن موسیقی، فعالیتی کمهزینه و دردسترس است که میتواند در برنامهی روزانه سالمندان جای گیرد و مغز را به چالش مثبت بکشد.
چرا موسیقی بر مغز اثر میگذارد؟مغز انسان از نخستین سالهای زندگی با موسیقی شکل میگیرد. نوزاد پیش از آنکه بتواند سخن بگوید، به ریتم واکنش نشان میدهد و لالایی مادر اولین تجربه موسیقایی اوست. این پیوند عمیق میان موسیقی و مغز در سراسر زندگی ادامه مییابد.از نگاه عصبشناسان، موسیقی شبکههای گستردهای از مغز را فعال میکند: بخشهایی که با حافظه، احساسات، زبان، و حرکت در ارتباطاند. هنگامی که فرد موسیقی گوش میدهد یا ساز مینوازد، ارتباطات جدیدی میان سلولهای عصبی شکل میگیرد و این «پلاستیسیته عصبی» کلید اصلی حفظ سلامت شناختی است. افزون بر این، موسیقی موجب ترشح دوپامین و سروتونین میشود؛ هورمونهایی که احساس لذت، آرامش و تمرکز را در پی دارند. بنابراین موسیقی نهتنها ذهن را فعال، بلکه روح را نیز متعادل میکند.مطالعه دانشگاه مانش تنها پژوهشی نیست که بر این پیوند تأکید دارد. در سالهای اخیر، مراکز علمی گوناگونی از جمله دانشگاه هلسینکی فنلاند و دانشگاه ژنو سوئیس نیز نتایجی مشابه به دست آوردهاند.مطالعهای در فنلاند نشان داد افرادی که در میانسالی ساز مینوازند، در پیری عملکرد ذهنی بهتری دارند. پژوهشی در سوئیس نیز ثابت کرد که شرکت سالمندان در کلاسهای آواز یا تمرین پیانو میتواند سرعت افت حافظه را کاهش دهد.در آمریکا نیز برنامههایی چون «موسیقی برای ذهن» (Music for the Mind) با هدف کاهش اضطراب و تقویت ارتباطات اجتماعی در بیماران مبتلا به آلزایمر اجرا میشود. بیماران با شنیدن موسیقی دوران جوانی خود آرامتر میشوند و توان برقراری ارتباطشان افزایش مییابد.
از علم تا زندگی روزمرهدر کشورهای توسعهیافته، نتایج چنین پژوهشهایی بهسرعت وارد سیاستگذاریهای سلامت عمومی میشود. در ژاپن و کره جنوبی، برنامههایی با عنوان «موسیقی برای حافظه» راهاندازی شده که سالمندان را به شرکت در گروههای کر و آموزش سازهای ساده تشویق میکند. در کشورهای شمال اروپا نیز موسیقیدرمانی بخشی از خدمات مراقبتی روزانه سالمندان است.در ایران، هرچند موسیقیدرمانی در برخی مراکز توانبخشی و روانپزشکی رواج یافته، اما هنوز به سطح عمومی و پیشگیرانه نرسیده است. بسیاری از متخصصان معتقدند گنجاندن موسیقی در زندگی روزانه سالمندان میتواند کیفیت زیست آنها را بهطور چشمگیری بهبود بخشد. حتی شنیدن آهنگهای خاطرهانگیز، میتواند ذهن را به دوران گذشته بازگرداند و حافظه را فعال کند.نغمهای برای آیندهنتایج پژوهش دانشگاه مانش یک پیام ساده دارد: موسیقی فقط هنر نیست؛ زبان مشترک مغز و روح است. در زمانی که فناوری و دارو هنوز پاسخی قطعی برای زوالعقل نیافتهاند، شاید کلید پیشگیری در چیزهایی نهفته باشد که همیشه در دسترس ما بودهاند؛ یک آهنگ، یک ساز، یا حتی زمزمهای آرام در گوشهای از روز.موسیقی میتواند مغز را همانگونه که ورزش بدن را تقویت میکند، سرزنده و فعال نگه دارد. و شاید روزی برسد که پزشکان، در کنار توصیه به پیادهروی و تغذیه سالم، به بیماران سالمند خود بگویند: «هر روز چند دقیقه موسیقی گوش دهید؛ این هم بخشی از نسخه سلامتی شماست.»
لینک کوتاه : https://hamieiranian.ir/?p=179501